BİR VERİ HİKÂYESİ
Herkes İstanbul trafiğinin kötü olduğunu biliyor. Ama ne kadar kötü? Önce siz tahmin edin, sonra kayıtlara bakalım.
Kaydırarak başlayınTrafik verisi şirketi INRIX, dünyada 942 şehri sıraladı. Ölçtüğü şey, işe gidip gelen sürücünün trafikte kaybettiği zaman.
Bu otoyolu bir sıralama gibi düşünün: her kilometre bir şehir. En sıkışık şehir en önde, sıfır noktasında. 942. şehir ufukta.
Tahmin 1
INRIX'in dünya sıralamasında İstanbul 942 şehir arasında kaçıncı?
Kayıtlara göre
1. sıra
İstanbul, 942 şehir arasında birinci.
Üst üste ikinci yıl birinci. Bir yıl önce 105 saat olan kayıp, 2025'te 118 saate çıktı. INRIX sıralarken sürücünün kaybettiği saati şehrin büyüklüğüyle ağırlıklandırıyor.
Tahmin 2
Başka bir şirket, TomTom, başka bir şey ölçüyor: yolculuk, yollar boşken süreceğinden ne kadar uzun sürüyor?
Yol boşken 10 dakika süren bir yolculuk, İstanbul'da ortalama kaç dakika sürüyor?
Kayıtlara göre
16 dk 12 sn
Yolculuk ortalama %62 uzuyor.
Bütün gün, bütün yolculukların ortalaması.
Bu ölçüye göre İstanbul birinci mi? Hayır. TomTom'un listesinin başında Mexico City (%75,9), Bengaluru (%74,4) ve Dublin (%72,9) var. İstanbul (%62) ilk üçte değil.
Çünkü iki şirket farklı şeyleri ölçüyor. INRIX, zirve saatlerde işe gidip gelen sürücünün kaç saat kaybettiğine bakıyor ve bunu şehrin büyüklüğüyle ağırlıklandırıyor. TomTom ise şehrin büyüklüğüne bakmıyor; günün bütün saatlerinde yolculuğun yüzde kaç uzadığını ölçüyor.
Büyük bir şehirde çok sayıda insan zirve saatlerde uzun yol gidiyorsa, birinci ölçüde öne çıkar.
INRIX'in rakamını takvime çevirelim. 118 saat, neredeyse 5 tam gün: dört gün ve 22 saat.
Her şerit bir hafta, her kutu bir gün. Bir İstanbul sürücüsü yılda bir iş haftasını trafikte bırakıyor. Chicago'da 4,7 gün, Berlin'de 2,5 gün.
TomTom aynı soruya kendi yöntemiyle 112 saat diyor. Yöntemler farklı, sonuç yakın.
Akşam altıda yola çıkıyorsunuz. 15 dakika sonra kim nerede?
Saat 18.00'de İstanbul'da bir araba 15 dakikada ortalama 3,4 km gidiyor: saatte 13,6 km. Sakin pedal çeviren bir bisikletli onu geçiyor.
Araba: TomTom, İstanbul, 2025. Bisiklet (yaklaşık 15 km/sa) ve yürüyüş (yaklaşık 5 km/sa) tipik değerlerdir.
İkisi de doğru. "İstanbul dünyanın en sıkışık şehri" cümlesi INRIX'e göre doğru, TomTom'a göre değil. Bir sıralamayı okurken önce şunu sormak gerekir: Neyi ölçüyorsunuz? Kaybedilen saati mi, yolculuğun uzamasını mı? Yalnızca zirve saatleri mi, bütün günü mü? Şehrin büyüklüğü hesaba katılıyor mu?
Bir de tarihe bakın. "İstanbul 6. sıradan…" diye başlayan haberler, İstanbul'un 2023'teki INRIX sırasını anlatıyor. Türkiye'deki asıl hızlı değişim ise başka bir yerde: İzmir'de bir sürücünün trafikte kaybettiği süre bir yılda %53 arttı, 47 saatten 72 saate.